verloren verbinding

In Spoetnikliefde schrijft Haruki Murakami over mensen die dicht bij elkaar staan, maar elkaar nooit helemaal lijken te kunnen bereiken. De roman beweegt zich tussen verlangen en afstand, tussen wat mensen voelen en wat ze daadwerkelijk kunnen uitspreken. In het middelpunt staan drie personages die elk op hun eigen manier gevangen zitten in een liefde die zich niet laat beantwoorden zoals ze dat zouden willen. K. houdt van Sumire, Sumire is verliefd op Miu, en Miu blijft op haar beurt op een afstand die niemand echt weet te overbruggen. Wat hen verbindt, is niet zozeer de liefde zelf, maar de onmogelijkheid om haar ooit volledig samen te laten vallen met wat ze verlangen.

Murakami schrijft over personages die voortdurend onderweg lijken, zonder daarom ergens aan te komen. Sumire wil schrijfster worden, zoekt naar een vorm voor haar gedachten en probeert zich los te maken van de verwachtingen die bij het volwassen leven horen. Haar verliefdheid op Miu brengt haar dichter bij zichzelf, maar maakt haar tegelijkertijd vreemder voor de wereld waarin ze leeft. K. observeert haar vanop een afstand die zowel beschermend als machteloos aanvoelt. Hij kent haar gedachten, haar gewoontes en haar onzekerheden, maar precies die nabijheid maakt duidelijk hoe weinig hij werkelijk over haar kan weten. Liefde geeft hem geen toegang tot Sumire; ze confronteert hem juist met de grenzen ervan.

Wat dit boek bijzonder maakt, is de manier waarop Murakami het herkenbare langzaam laat verschuiven naar iets ongrijpbaars. Een gesprek, een herinnering of een beschrijving van een landschap kan plotseling uitmonden in een gevoel dat moeilijk onder woorden te brengen valt. Vooral wanneer Sumire verdwijnt, verandert de roman van een verhaal over onbeantwoorde liefde in een zoektocht naar de grens tussen aanwezigheid en afwezigheid. De werkelijkheid blijft grotendeels intact, maar er lijkt iets in te ontbreken. Alsof de wereld nog altijd dezelfde is, terwijl een essentieel deel ervan zich ergens anders bevindt. Murakami legt niet alles uit. Hij laat ruimte voor het vreemde, voor stiltes en voor gebeurtenissen die zich niet volledig laten verklaren.

Tijdens het lezen viel vooral op hoe eenzaam de personages zijn, zelfs wanneer ze zich in het gezelschap van anderen bevinden. Die eenzaamheid komt niet noodzakelijk voort uit een gebrek aan contact, maar uit de afstand die zelfs tussen mensen die elkaar liefhebben blijft bestaan. K. kan naar Sumire verlangen zonder dat zij hetzelfde voor hem voelt. Miu kan geliefd worden zonder die liefde op dezelfde manier terug te kunnen geven. En Sumire kan zich volledig op iemand richten zonder daardoor dichter bij die persoon te komen. Murakami maakt van onbeantwoorde liefde geen groot melodrama, maar iets stillers en daardoor misschien pijnlijkers: het besef dat gevoelens niet altijd een bestemming hebben en dat oprechtheid geen garantie biedt op wederkerigheid.

Misschien gaat Spoetnikliefde uiteindelijk niet alleen over verliefd zijn op iemand die onbereikbaar blijft, maar over de fundamentele afstand tussen mensen. De titel verwijst naar de eerste kunstmatige satelliet die rond de aarde werd gestuurd, maar roept tegelijk het beeld op van iets dat door de ruimte beweegt zonder ooit werkelijk ergens thuis te komen. Zoals satellieten elkaar kunnen passeren zonder elkaar te raken, zo bewegen ook Murakami's personages om elkaar heen, verbonden door hun aantrekkingskracht en gescheiden door hun eigen innerlijke werelden. Liefde kan hen in elkaars richting trekken, maar heft die afstand niet noodzakelijk op. Spoetnikliefde laat zien dat iemand liefhebben niet hetzelfde is als iemand kunnen bereiken. Soms blijft alleen het verlangen over, als een signaal dat door de ruimte wordt gestuurd, in de hoop dat er ergens iemand is die het opvangt.

Door Floor Wanten