editor

Vaes Simon

Onze huisfilosoof!

   Oudste eerst 

Vader
Sterke sfeerschepping en het lezen waard

Karl Ove Knausgård, door sommigen onterecht de Noorse Proust genoemd, start zijn zesdelige autobiografie Mijn strijd op een freudiaanse wijze: bij de dood van zijn vader. Dit eerste boek van Knausgårds monsterautobiografie dat niet minder dan zes delen telt, leidt ons door zijn herinneringen aan zijn vader. Eerst vanuit het perspectief van zijn jeugd, vervolgens vanuit het perspectief van vandaag. De centrale vraag: hoe ga ik om met het verlies van mijn vader? Hoewel dit werk als autobiografie niet meer inhoud dan een oplijsting van gebeurtenissen uit het leven van een Noorse man, leest het niet als een klassieke autobiografie. De sfeerschepping sleept je mee naar het zuiden van Noorwegen, alsof je zelf je tenen afvriest tijdens een lange wandeling door de sneeuw. En de filosofische overpeinzingen waarmee Knausgård zijn werk bestrooid, maakt zijn leven het lezen waard. Op naar het volgende deel!

24/07/2021

De New York-trilogie
Geniaal, complex verhaal in een hapklare tekst

Met The New York Trilogy verwierf Paul Auster eind jaren 80 faam als één van Amerika's grootste schrijvers. Vandaag de dag is het nog steeds één van zijn meest besproken boeken. The New York Trilogy bestaat uit drie detective novella's City of Glass, Ghosts en The Locked Room. Als we ieder verhaal afzonderlijk beschouwen, merken we meteen Austers creativiteit en intellectuele draagkracht op. Auster is een belezen schrijver, een meester van plot, maar bovenal een goede leerling van de semotiek. Maar de verhalen mogen niet louter afzonderlijk gelezen worden, want ze zijn louter het schimmenspel van het verhaal dat zich achter het boek afspeelt. Auster zou geen Auster zijn als hij ons niet zou bedriegen. Net als de drie synoptische evangeliën vertelt iedere novella met een eigen agende over hetzelfde verhaal. Iedere novella belicht dus een ander aspect van het verhaal. Dat wil niet zeggen dat hetzelfde verhaal louter herverteld wordt door de lens van een ander perspectief. Nee, in ieder verhaal haalt Auster personages overhoop, geeft hen andere namen, laat hen andere handelingen treffen, maar toch vertellen ze alle drie hetzelfde verhaal in een ander jasje. Dat bedoel ik wanneer ik zeg dat Auster geen Auster zou zijn als hij ons niet zou bedriegen. Auster is een meesterbedrieger. Hij lijkt steeds aan een nieuw verhaal te beginnen, terwijl iedere novella in wezen een variatie is op hetzelfde thema. Als Auster de meesterbedrieger is, dan is de lezer de detective, op zoek naar de intentie van de auteur, naar de onderliggende structuur van het verhaal. Maar wees niet bevreesd, de lezer hoeft al die verwijzingen en tekens niet uit te diepen. Onderdeel van Austers genialiteit is dat hij de intense complexiteit van zijn verhaal weet te bundelen in een hapklare tekst. Ook als de lezer niet iedere relatie uitdiept merkt hij dat hij iets op het spoort en beleeft hij plezier aan zijn geveinsde literaire zoektocht. NOOT: Uw boekenwinkelbaas las De New York-trilogie ook, onderschrijft de genialiteit en was erg onder de indruk van dit knap opgezette werk waarin je als lezer, net als de personages, grip verliest en gefascineerd toekijkt. Topper.

28/06/2021

I.M.
Ischa leeft, Ischa lijdt, Ischa spreekt.

Ischa Meijer. In Memoriam. In Margine. In I.M. worstelt Connie Palmen met de vraag: hoe herinner je een overleden geliefde? Hij overleed plots, Ischa Meijer, aan een hartaanval. Midden in het geluk. Midden in zijn leven. Wat schrijf je in een boek over zo'n man? Over zo'n overlijden? Over zo'n liefde? Hoe schrijf je een kroniek van een aangekondigde dood? Palmen en Meijer ontmoeten elkaar rond het jaar 90. Twee schrijvers, de één journalist, de ander van filosofie en fictie. l.M. leest als een dagboek van hun gedeelde dagen. Gestructureerd door hun reizen, hun schrijven, hun familiebezoekjes, hun verslavingen en hun liefde. Maar het boek is een memoire, noch een biografie. Het is meer dan een eerbetoon, meer dan een dagboek. Het is een roman. Palmen vertelt een waargebeurd verhaal in de stijlfiguren van een literaire roman, een knutselwerk van filosofische mijmering en anekdote geschreven in geveild proza vaan een literair vakkundige. I.M. bezit veel meer gedaantes dan we op het eerste zich zouden denken, zoals de titel ook aangeeft I.M. is een kwellend verhaal van kennismaking en verlies, van geluk en rouw. Ik was al een groot bewonderaar van Palmen voor ik dit boek las, en I.M. heeft die bewondering alleen maar vergroot. Volgens mij slaagt ze erin om op magnifieke wijze de verschijning van Ischa aan ons op te dragen, zonder dat ze die reduceert tot een luttel romanpersonage. Ischa leeft, Ischa lijdt, Ischa spreekt.

28/06/2021

Lolita
Een vergeten klassieker

Lolita van Vladimir Nabokov behoeft geen introductie. Velen kennen het als dat ene boek over pedofilie. "een moreel shockstuk" meer niet. Maar wat een vergissing als u dit boek voor die reden aan de kant zet. Nabokovs boek is een bijzonder stukje literaire acrobatie op het hoge koord van wat men mag zeggen en wat men kan zeggen. Aan de ene kant lezen we het verhaal van een verdorven pedofiel die twee jaar lang een meisje ontvoert uit seksueel verlangen. Aan de nadere kant wordt dat verhaal in zo'n mooie taal gegoten dat de lezer na een tijd niet precies meer weet wat hij leest. Nabokov beheerst de Engelse taal alsof het die van zijn moeder is, wat de stem van ons hoofdpersonage, Humbert Humbert, verheft tot één van een groot dichter. Wat te doen met een erudiete pedofiel? We zouden er bijna mee op café willen. Daarnaast is de positie van Lolita, het kind in kwestie, ook niet eenduidig dat van een slachtoffer. Wat te doen met zo'n vals slachtoffer? Trouwens, een editie met goede voetnoeten is een absolute aanrader, Nabokovs kennis van natuur, literatuur en taal is dermate extensief dat je soms geen flauw benul hebt wat je mist. In Lolita zit veel meer dan alleen de morele laag. Het is een diepgaand boek dat meerdere lezingen behoeft als we al haar laagjes voorzichtig willen wegpellen. Die gelaagdheid maakt ook dat er voor ieder soort lezer een laagje aanwezig is. Een vergeten klassieker die al even op de boekenplank stond te stoffen. Onterecht, want dit boek is relevanter dan ooit in een tijd waarin het publieke discours overladen is met preutsheid en talige steriliteit.

17/05/2021

Dit boek moet je gelezen hebben! De vergeten Griekse schrijver Kazantzakis schrijft met deze eerste roman een indrukwekkend verhaal over Zorbas de Griek, de levenskunstenaar, die . We lezen het boek vanuit de ogen van een onbenoemde filosoof. Hij schrijft een boek over de boeddha, kan alleen maar denken aan verlichting, de wereld hierboven en het verhevene. Vanuit zijn geleerde perspectief maken we kennis met Zorbas, de levenskunstenaar, het kind van Nietzsche en een minnaar van de sandouri. Hij bekommert zich niet om het verhevene, alleen om drank, eten, vrouwen en de middelen om er toe te komen. Maar dat alles doet hij in onschuld, in verwondering alsof iedere dag zijn eerste dag op deze aardbol is. Kortom, de een doet alle moeite om te ontsnappen aan het leven, de ander staat er midden in. Het hele boek drijft op de spanning tussen die twee vrienden. De filosoof denkt te veel na, Zorbas soms te weinig. Doorheen dit boek leren we hoe hun bijzondere vriendschap zich ontwikkelt terwijl ze samen een bruinkoolmijn exploiteren in een Kretenzische baai. Nieuwsgierige dorpsbewoners, geile weduwen en corrupte monniken passeren elks de revue en worden belachelijk gemaakt met de scherpe woorden van Zorbas. Een herkenbare verteller in conversatie met de belichaming van Nietzsches en Bergsons filosofieën, doet mijn hartje gegarandeerd smelten. Doorheen de filosofische discussies, de poëtische beschrijvingen van het Griekse leven en landschap, krijg je werkelijk het gevoel Zorbas te kennen. Hij is de grootste leermeester zonder een letter filosofie gelezen te hebben. Ik moedig u allen aan om kennis te maken met Zorbas.

07/05/2021

Het raadsel Spinoza
Yalom geeft goesting om weer meer te lezen!

The Spinoza Problem (Het raadsel Spinoza) is een boeiende ideeënroman die de parallel schetst tussen twee vereenzaamde geesten: Spinoza en Rosenberg. De structuur van de roman is opmerkelijk. Yalom vertelt zijn verhaal in een parallelvertelling, in het ene hoofdstuk leren we hoe Spinoza verstoten wordt door zijn joodse gemeenschap ter Amsterdam, in het andere hoofdstuk leren we hoe Rosenberg de ideologische basis legt voor een groeiende NSDAP. Of die spiegel-vertelling echt nodig was om Spinoza filosofisch uit te diepen, valt over te discussiëren, maar wordt nog interessant genoeg verteld om je te laten doorlezen. Want het is me niet te doen om die parallel, het is me te doen om Spinoza, daar komt de energie van dit boek vandaan. In ieder hoofdstuk introduceert Yalom nieuwe ideeën, nieuwe analyses (we lezen tenslotte het werk van een psychiater), en nieuwe problemen, zonder ons volledig te overweldigen in de filosofische complexiteiten van Spinoza's werk. De stijl is niet nodeloos ingewikkeld, Yalom slaagt erin om je de essentie van Spinoza's ideeën voor te schotelen, je de schijn te geven dat het allemaal wel behapbaar is, om je vervolgens vol goede moed aan te zetten die stoffige Ethica nog eens van de plank te halen. Voor mij was dit de kracht van dit boek, je warm maken om die filosofie weer op te pakken. Ik hoef geen gedetailleerde, waterdichte interpretatie van zijn werk te lezen. Je hoeft je niet te veel te storen aan de halfslachtige diagnoses die Yalom formuleert. Je hoeft je niet te storen aan de die jankende Rosenberg die Yalom er volgens mij alleen maar uit psychiatrische, niet uit filosofische, interesse is bijgehaalt. Dit boek geeft je zin om weer kennis te maken met Spinoza, om die archaïsche vertalingen weer boven te halen, en je opnieuw in het hoofd van een tijdloze denken wanen. En voor zij de lezer die niet bekend is met Spinoza, geeft het boek een toegankelijke inleiding tot zijn ideeën, een prestatie die als zodanig al veel lof verdient. Als je die Ethica nog niet had staan zal je die achteraf zeker wil aanschaffen. Conclusie: veel dank aan Yalom dat hij me met dit boek goesting geeft om weer meer te lezen!

12/04/2021

Domein van licht
Soms wat zwaar, maar glashelder

Geprikkeld door mijn leeslust voor Japanse literatuur en onder lichte dwang van vrouwenmaand koos begon ik aan Yuko Tsushima's Domein van licht. Tsushima vertelt het treurige verhaal van een alleenstaande moeder die naast de scheiding van haar man, en de heropbouw van haar persoonlijke leven, amper voor haar dochtertje kan zorgen. Ieder hoofdstukje is een verdere stap in de wanhoop. Zonder iemand het merkt glipt ze in een eenzame depressie. Ondertussen wordt ze door de gemeenschap koeltjes weggezet als een slechte moeder, waardoor ze de grip over haar dochtertje verliest. Opvallend is de parallel tussen moeder en dochter: beiden voelen zich hopeloos verlaten. De eerste door haar overspelige man, de ander door haar nalatige moeder. De thematiek die Tsushima in dit boekje aansnijdt is broodnodig, zeker in een land als Japan. Ze brengt ons in contact met een eenzame, alleenstaande moeder die de wereld rondom haar ziet afbrokkelen en haar dochter langzaamaan verliest. De vraag is echter of deze thematiek strijkt met Tsushima's zwaarmoedige symbolisme die de lezer niet meteen uitnodigt om verder te lezen. Misschien was het haar 'glasheldere stijl', zoals de achterflap beweert, me doorheen het verhaal op een afstand hield, waardoor ons afscheid niet erg moeilijk was.

12/04/2021

Kokoro
Meest gelezen boek in Japan: en terecht.

Wat maakt iets een klassieker? Ik heb nog steeds geen idee. Het plot? De structuur? een beetje geluk? Kokoro: de wegen van het hart door Natsume Soseki is ook zo'n boek. Het meest gelezen boek in Japan, moet u weten. Verplichte literatuur op iedere middelbare school. Wellicht daarom ook wel Japans meest gehate boek? Zo gaat dat vaak. Maar goed, klassieker of niet, Kokoro is het lezen waard. Opgedeeld in drie delen, vertelt dit boek het verhaal van een kennismaking met Sensei; een intellectueel van middelbare leeftijd, grootgebracht tijdens het begin van de Meiji periode. Een uiterst boeiende periode waarin Japan een snelle modernisering meemaakt die haar identiteit als 'oosterse'-natiestaat op losse schroeven zet. Een problematiek die nog steeds aanwezig is in het Japan van vandaag. In de eerste twee delen krijgen we een traag verhaal te horen over onderonsjes, studentenstreken, en familiale overlijdens. Jammer genoeg, heb ik me tijdens het lezen van deze delen vaak afgevraagd waarom dit zo'n goed boek zou moeten zijn. Maar in wezen zijn deze hoofdstukken slechts een prelude voor het derde deel, en wat een deel. Als u weinig tijd heeft, maar toch wil weten waarom Kokoro haar status als nationaal lievelingetje heeft verworven, lees dan alleen het derde deel. In het derde deel besluit Sensei een brief te schrijven naar de verteller waarin hij de belangrijkste gebeurtenissen van studententijd uit de doeken doet. Een aangrijpende, psychologische beschrijving van een driehoeksrelatie en een zelfmoord. Een heftige beschrijving van schaamte en eenzaamheid, verteld met de rust van iemand die weet dat hij zichzelf van het leven zal beroven. Hoewel dit boek ondertussen meer dan honderd jaar oud is, slaat ze nog steeds in als een bom. Kokoro zou niet alleen op de Japanse leeslijsten moeten staan, maar verdient een plekje op leeslijstjes over heel de wereld.

12/04/2021