Non-fictie


   Oudste eerst 

De Zwijger
Spreken over een zwijger

Hoe schrijf je een biografie over een figuur met enorm historisch belang maar een weinig spectaculair leven? Dat is de vraag die ik mezelf zou stellen wanneer ik een biografie van Willem van Oranje, vader des vaderlands van onze noorderburen, zou schrijven. Oranje was in de kern een man van adel en bedreef zich in de twee grote bezigheden die van edellieden op dat moment verwacht werden: oorlog en politiek. In zijn beklijvende boek beschrijft van Stipriaan in groot detail al de veldtochten, vergaderingen, politieke intriges en diplomatieke missies die Oranje in die bedrijven uitvoerde. En uit al die details blijkt dat hij als politicus niet veel verschilde van onze eigen politici. Hij was een man met grote ambities, maar doorgaans met te weinig geld, waardoor het grootse deel van zijn plannen faalden of onuitgewerkt bleven. Die geldnood dwong hem om politieke compromissen te sluiten, in zee te gaan met partijen die hij liever ontweek. Daardoor is De Zwijger in wezen een lange verhaling van Oranjes lange worsteling met zijn eigen financiering, de louche banden die hij onder naam van geld moest aangaan en al de politieke irritaties die hij leed door zijn noodgedwongen nauwe samenwerking met al de complexe politieke organen van de Nederlanden. Hoewel het verhaal mij soms wat repetitief werd, heeft het wel belangrijke stereotypen die ik had rond Oranje doorprikt, wat bij mannen die de titel 'vader des vaderlands' dragen vaak neerkomt op een grondige nuancering van de mythe. Oranje was niet zo larger than life als de Nederlandse geschiedschrijving ons wil doen geloven. Hij was een zoekend, pragmatisch man, zoekend tussen godsdiensten, tussen bondgenoten, tussen sponsors, tussen familieleden. Hij koos steeds de meest rationele weg die hem het meest voordeel bood, en is daarmee een voorloper van de moderne machtspoliticus, wat de occasionele verveling bij mijn lezing volgens mij verklaart. Aan de ene kant is dit boek een uitgebreide, uitstekend onderzochte biografie van een belangrijk historisch figuur uit de Nederlandse en zeker ook 'Belgische' geschiedenis, maar aan de andere kant is het ook een biografie van een moderne machtspoliticus, en dat is niet meteen mijn favoriete genre. Niettegenstaande, zeker een aanrader voor alle mede geschiedenisnerds!

editor

Door Simon Vaes sinds 12 dagen

Weg van het systeem
U had al aan het lezen moeten zijn!

Kris Peeters levert met Weg van het Systeem een ronduit indrukwekkend staaltje sociologisch inzicht af en maakte er meteen een vlot leesbaar en strak opgebouwd boek van.

De antropoloog, politicoloog en mobiliteitsdeskundige legt ons maatschappelijk systeem (het neo-liberalisme) kritisch op de rooster, analyseert helder waarom, waar en hoe het misloopt, betoogt waarom we daar blind voor lijken te zijn en wijst hoopvol naar de kennis die mogelijk oplossingen bevat.

Een hele boterham in één zin, maar Kris Peeters heeft ook heel veel te vertellen in 'Weg van het systeem'. Als mobiliteitsexpert gebuikt hij onder meer onze enge visie op mobiliteit (de wereld lijkt te denken dat alleen autoverkeer mobiliteit is) om heel wat andere maatschappelijke fenomenen die ontsporen aan te duiden en wijst hij erop hoe we als maatschappij bijvoorbeeld problemen proberen op te lossen door dezelfde fouten beter te maken en zo dikwijls nieuwe problemen scheppen.

Peeters schrijft doordacht, genuanceerd en glashelder. Met metaforen en bevattelijke voorbeelden weet hij ingewikkelde maatschappelijke fenomenen perfect verstaanbaar te maken. Met zijn vlotte pen slaagt hij er in om een kritisch boek met een heftige boodschap vlot leesbaar te houden en zelfs te voorzien van links en rechts een streepje humor.

Kris Peeters schreef met 'Weg van het systeem' een noodzakelijk en relevant boek: kritisch voor links én rechts en helder maar niet simplistisch. Ecologisten of eco-modernisten: beiden krijgen ze het advies de blik te verruimen. Peeters slaagt er als geen ander in zijn lezers nieuwe perspectieven aan te reiken en een frisse blik te werpen op zaken waarop we ons al een eeuwigheid blindstaren. Hij benoemd de problemen feilloos en legt de vinger op de wonde, maar laat niet na hoopvol te blijven, richting te geven of mogelijke plaatsen aan te wijzen waar oplossingen voorhanden zouden kunnen zijn.

Zo slaagt hij er in een stevige boodschap bevattelijk te maken, een alomvattend verhaal leesbaar en toegankelijk over te brengen en de lezer noch met schuld of verwijten op te zadelen maar hoopvol achter te laten met mogelijke wegen naar de uitgang van het crisissysteem.

Weg van het Systeem mag wat mij betreft verplicht leesvoer zijn op parlementsbanken, schoolbanken, grootbanken en rustbanken. U had al aan het lezen moeten zijn.

editor

Door Gert De Bie sinds 5 maanden en 29 dagen

De paddenstoel aan het einde van de wereld
Verweven leven: mensen, paddestoelen en kapitalisme.

Paddenstoelenliefhebbers aller landen verenigt u, want hier is na Verweven leven van Sheldrake het tweede grote paddenstoelenboek dat in uw boekhandel ligt: De paddenstoel aan het einde van de wereld - Leven op de ruïnes van het kapitalisme van A. L. Tsing. Ditmaal geen boek van een bioloog, maar van een antropologe, wat voor een frisse nieuwe blik op het verweven leven zorgt. Beide titels nemen wel hetzelfde uitgangspunt: we leven in een verweven wereld waar niets een eiland kan zijn, in een netwerk van zowel organismen als objecten waar de mens slechts een onderdeel van uitmaakt. Maar als antropologe is Tsing vooral geïnteresseerd in de menselijke netwerken. Zij bouwt haar boek op rond één bijzondere paddenstoel: de matsutake, een paddenstoel met een geurtje (zowaar de Durian van de fungi (doerian is dat stinkende fruit, nvdr)), maar een absolute delicatesse is in Japan. Wat de matsutake bijzonder maakt, is dat hij welig tiert in natuurgebieden die ontstaan zijn door menselijke hand zoals aangeplante dennenbossen of gemeenschappelijke plukweides. Men zegt zelfs dat in het door de atoombom getroffen Nagasaki de matsutake het eerste levende wezen was dat de strijd met de straling aandurfde. Je zou bijna kunnen stellen dat de matsutake de mens 'temt' ten bate van zijn eigen overleven, wat de rollen in het antropoceen, het geologisch tijdperk van menselijke indrukken op de aarde, geheel omdraait. Zoals net gezegd is Tsing als antropologe voornamelijk geïnteresseerd in de menselijke en economische cultuur die er rond deze paddenstoel ontstaat: plukkers, koks, bosbeheerders, wetenschappers, overheidsinstanties, liefhebbers, antropologen, etc. Al deze belangengroepen vormen als het ware het organische netwerk dat net als de wortels van een fungus ongemerkt blijft voor de onoplettende waarnemer, maar ook voor het economische systeem van kapitaalaccumulatie. Net omdat deze cultuur onder de radar blijft van de grote corporaties en overheden, is ze voor Tsing een geschikt voorbeeld van hoe een samenlevingsverbond er buiten kapitalisme kan uitzien. Kortom, een boek dat oog heeft voor de veranderende wisselwerking tussen mensen onder elkaar en hoe de natuur hen stuurt, hen vrijheid geeft en ons allen leven schenkt. Voor wie na mijn theoretische inleiding toch wat afgeschrikt is, geen vrees. Tsing danst ons door deze complexe wereld in een twintigtal korte, behapbare hoofdstukjes die je makkelijk tijdens een koffiepauze naar binnen speelt!

editor

Door Simon Vaes sinds 8 maanden en 16 dagen

Verweven leven
Geniaal!

We gebruiken het woord niet lichtzinnig, maar hier is het absoluut op zijn plaats: geniaal! Merlin Sheldrake neemt zijn lezers enthousiast mee naar de ondergrondse, verborgen wereld van schimmels, die een veel grotere rol op onze planeet spelen dan we zouden vermoeden. In een vlot leesbaar en breed toegankelijk non-fictie boek is enthousiasme en verteltrant minstens even belangrijk als de feitelijke informatie: Sheldrake houdt de vaart in het boek door achteraan met een groot en uitgebreid notenregister te werken, zodat hij in zijn tekst geen ellenlange nuances of ingewikkelde uitleg moet inbouwen. Dus is het als lezer 270 bladzijden smullen: van de kennis die Sheldrake voor je uitstalt (sommige planten bevatten tot 10.000 schimmelsoorten, maar aan de andere kant van het spectrum werd in Amerika een schimmel gevonden die ettelijke vierkante kilometer groot is en een paar ton weegt), van het enthousiasme waarmee hij dat doet, maar meer nog van de implicaties op ons denken en ons wereldbeeld die ontstaan door de uitdagende inzichten die het onderzoek naar schimmels opleveren. Schimmels en planten gaan symbiotische relaties aan, dus wat is uiteindelijk nog een individu? Welke invloed heeft ons politieke wereldbeeld op hoe we naar de natuur kijken en wat we daar mogelijk achten? Van Woodstock naar de Amazone, van filosofie naar biologie, van psilocybine naar politiek, van het ontstaan van de aarde naar de toekomst van afvalverwerking: Sheldrak vlecht een netwerk, even vertakt en chaotisch als een mycelium (of zwamvlok, het netwerk van alle draden van een schimmel) en maakt dat voor zijn lezers vlot toegankelijk. Ronduit indrukwekkend, naar inhoud en vorm!

editor

Door Gert De Bie sinds 10 maanden en 14 dagen

Madhouse at the End of the Earth
Shitterende narratieve non-fictie

Het verhaal van de trip die het onderzoeksschip de Belgica onder leiding van Adrien de Gerlache eind 19de eeuw naar Antartica ondernam om de zuidpool te verkennen, is er één om duimen en vingers van af te linken. Enfin, toch als lezer, zo'n 125 jaar later. Voor de bemanning van de Belgica was het andere koek: nadat het schip in augustus 1897 in Antwerpen naar de zuidpool vertrok, geraakte de Belgica in februari 1898 vast in het pakijs rond het continent. Het schip zou er een jaar lang vast blijven zitten en de bemanningsleden zouden als eerste overwinteren op Antartica. Het verhaal wordt door Julian Sancton op indrukwekkende wijze gereconstrueerd uit de dagboeken van officieren en bemanningsleden, uit officiële notulen en uit de memoires van De Gerlache, Cook en Admunsen. Het is een verhaal vol kleine en grote menselijke kantjes: heroïek en opportunisme, kameraadschap en na-ijver, gedrevenheid en angst. Over donkere maanden waarin de zon niet opkomt en angst en verlatenheid de dienst uitmaken. Over poolijs en onverwachte expedities, over uiteindelijk toch kansen grijpen en bijna onverwacht alsnog terugkeren. Indrukwekkend verhaal, goed uitgewerkt: heerlijke narratieve non-fictie!

editor

Door Gert De Bie , 18/09/2021

Pastorale
Noodzakelijk, hoopvol en bloedmooi.

Mooi, meeslepend, goed uitgewerkt en noodzakelijk. We kennen James Rebanks van het erg mooie 'Een herdersleven' waarin hij vertelde over opgroeien op een schapenboerderij in het Engelse Lake District, zijn verzet tegen het voorbestemde boerenbestaan en zijn uiteindelijke terugkeer om dat bestaan te omarmen. Een boek waar de romantiek omtrent het landelijke leven van af spatte, net omdat de auteur dat zorgvuldig wilde vermijden. Bij het verschijnen van Pastorale vroegen we ons af wat Rebanks daar aan toe te voegen had, wat tot enige twijfel leidde. Maar en of Rebanks daar iets aan toe te voegen had. In een vlotte stijl en met een gezonde afwisseling tussen het persoonlijke en het universele, werpt Rebanks zijn licht op de veranderingen in het boerenbestaan dat hij overgeleverd kreeg van zijn grootvader, via zijn vader en dat hij nu doorgeeft aan zijn kinderen. Rebanks schrijft van binnenuit een uniek, kritisch, helder en eerlijk verhaal over de impact van boeren op hun omgeving, maar evenzeer over de impact van de maatschappij en haar wensen op diezelfde boeren. Met mededogen voor de keuzes die velen van hen gedwongen zijn te maken, maar ook met de nodige zelfkritiek, beschrijft hij de valkuil van schaalvergroting, kunstmest, .... en de gevolgen daarvan. Als leek zie je het allemaal voor je neus gebeuren en weet Rebanks, net door het universele te belichten vanuit persoonlijke ervaring, de fuik waarin vele landbouwers terechtkwamen klaar en duidelijk te benoemen. Maar hij benoemd even helder de keuzes die hij zelf leerde maken. Het besef dat een boerderij deel uitmaakt van een groter ecosysteem. Het besef dat hij het niet in zijn eentje kan veranderen, maar ook het besef dat hij dat niet hoeft: de verantwoordelijkheid voor zijn eigen boerenbestaan en de keuze om dat weer meer en meer in de oudere traditie en met oog voor de natuur rondom en ecologie in het algemeen te doen, dat is de hoopgevende lijn van zijn boek. En zijn leven. Eerlijk en helder. Belangrijk en ontzagwekkend. Hard en hoopvol.

editor

Door Gert De Bie , 05/06/2021

Copsford
Met smaak verorberd. Veel smaak.

Walden light vind ik wel goed klinken, als jullie beloven het niet pejoratief op te vatten. Heerlijk vonden we het om het jaar dat Walter J.C. Murray begin jaren '20 doorbracht op een vervallen hoeve in Sussex mee te mogen beleven. Copsford was 20 jaar onbewoond en verstoken van stromend water en elektriciteit, maar exact de plek die Murray zocht als schril contrast voor zijn bestaan op een 3-hoog flat in Londen. Op een heuvel, over het water van de Darn, tussen de verwilderde weides, 1,5 mijl van de dichtstbijzijnde boerderij nam hij met slechts een stoel en een bed als meubilair zijn intrek in Copsford om te leven van de kruidenpluk en in zijn vrije momenten te schrijven. Het is heerlijk om 100 jaar na datum de ervaringen van Murray te lezen: hij vindt helemaal zijn weg in de natuur - ook al is hij leek - en geraakt daar zo aan verslingerd dat hij zich met weinig anders bezig houdt. Hoewel de eenzaamheid weegt, zijn de uren die hij buiten - aan het werk - doorbrengt, uren vol vreugde, labeur en genot. De overpeinzingen van Murray zijn waardevol en dankbaar voor de lezer, geen zware bedenksel of uitgesproken levensfilosofie, maar eerder rake opmerkingen, herkenbare ontdekkingen en veel menselijkheid. Treffend hoe iemand 100 jaar geleden ook al het gejaagde stadsleven wilde ontvluchten. Met smaak verorberd. Veel smaak. Waarom geen 5 sterren? Ik weet het niet, omdat we daar wat omzichtiger mee moeten omspringen? Kom, een schone 4,5 dan!

editor

Door Gert De Bie , 31/05/2021

Tijdens mijn adolescentie las ik heel wat misdaad: de confessies van Dirk Trioen of Leopold Van Esbroeck, boeken over Patrick Haemers en de bende van Nijvel maar evenzeer schrijfsels over notoire seriemoordenaars, profiling of het verhaal van J. Edgar Hoover. Nadien passeerde jaren later het bikkelharde Gomorra nog de revue, maar het was weer even geleden dat ik nog wat echt gebeurde misdaad tot me nam. Toen Helter Skelter zijdelings vermeld werd in Bowie's Books raakte ik toch weer gefascineerd: Charles Manson's naam resoneert meer dan 50 jaar na datum nog steeds en de moorden gepleegd door zijn Family waren een bloederig orgelpunt in het decennium van de Flower Power. Helter Skelter is een grondig en contentieus verslag dat begint met de moorden en eindigt met de veroordeling van de 4 Manson Girls en Manson zelf. Het boek werd geschreven door openbaar aanklager Vincent Bugliosi, wat een unieke inkijk geeft in het proces, de rechtsgang, het gedrag van de verdachten, de onderlinge verhoudingen in de rechtszaal, ... Stevige kost: omwille van de feiten zelve - waar je als lezer telkens weer doorheen moet - en omwille van de grondige manier waarop Bugliosi het verhaal aanpakt. Dat - ondanks de zware feiten en de veroordeling - de tegencultuur altijd is blijven flirten met Manson en zijn family, maakt de boel nog wat groezeliger. Wat zeg je over zo'n boek? Heftige leeservaring, waarin ik wel helemaal opgeslokt werd. Goed uitgewerkt en opgebouwd, stevig onderbouwd en in al zijn facetten fascinerend. Misschien was het in mijn achterhoofd ook altijd een geruststelling dat ik wist dat Manson veroordeeld werd en nooit meer vrijgekomen is (hij overleed in 2017): het gevoel dat gerechtigheid geschiedde - of althans deels - maakte het lezen toch wel draaglijker.

editor

Door Gert De Bie , 04/05/2021

Wat maakt een verzetsheld?
Mooi uitgewerkt en waardevol

Een prettig boekje waarin Bregman probeert uit te zoeken wat een verzetsheld maakt en daarvoor het verhaal van Arnold Douwes gebruikt. Die redde tijdens WOII zo'n 350 Joden, maar bleek voor en na de oorlog een bijna onmogelijk mens te zijn. Wat maakt dan zo'n verzetsheld, vraagt Bregman zich 70 bladzijden lang af. Echt te typeren valt dat niet en aan de hand van vergelijkingen tussen Jodenredders en niet-redders, proberen verschillende onderzoekers dat al jarenlang te typeren, zonder het vastgepind te krijgen. Op één ding na: "Uiteindelijk bleek één omstandigheid bijna allesbepalend. (...) als aan deze voorwaarde werd voldaan (kwam) vrijwel iedereen in actie. Of om precies te zijn: 96 procent. En wat was die voorwaarde? Simpel: je moest gevraagd worden. Wie gevraagd werd om een Jood te helpen, zei vrijwel altijd ja." Een eenvoudig en waarachtig pleidooi om het goed te doen en je omgeving daarmee te inspireren, want zo 'besmet' je ook andere mensen. Klinkt hier een beetje moraliserend, maar uitsluitend door feiten opgebouwd, is het een erg mooie conclusie waar hij naartoe werkt. Puik.

editor

Door Gert De Bie , 01/05/2021

Wild
Een testament van een leven dat door weerstand gekalibreerd geraakte

Wanneer Cheryl in het dieptepunt van haar leven toevallig haar oog laat vallen op stafkaart van The Pacific Crest Trail die Noord en Zuid van de Westkust van Amerika met elkaar verbindt, ontkiemt er voor het eerst een sprankeltje hoop dat een omwenteling in haar leven nog niet verloren is. Maar voor er nieuwe versie van zichzelf kan ontpoppen of er enige genezing kan gebeuren, liggen haar nog 1700 eenzame kilometers langs het genadeloos zware bergtraject van de PCT in de weg. De verliezen die Cheryl in haar jonge leven al optekende – de afwezige vader, het verlies van haar moeder, een gebroken huwelijk en een drugverslaving - zijn niet min. Desondanks laadt Cheryl – zonder enige voorafgaande trekkerservaring – een loodzware rugzak vol en bindt ze de wandellaarzen aan. Voor drie maanden draagt ze haar hele leven in één trekrugzak, haar 'Monster'. Maar gaandeweg ontdekt ze dat de rugzak die ze voor de PCT droeg, misschien zwaarder was dan het 'Monster' dat ze nu op haar rug torst. Hoe meer ze het spoor, het ritme, de cadans en de geest van de PCT probeert te zoeken, hoe meer ze haar op-de-dool-geraakte zelf terugvindt. Onderweg naar 'onderweg zijn' en naar zichzelf laat Cheryl op de intekenlijsten van de checkpoints van de PCT telkens naast haar naam ook een boekenquote achter: “If Your Nerve, deny you – Go above your Nerve -” Emily Dickinson and... Cheryl Strayed Zo schrijft ze naast haar handtekening ook meteen haar eigen mythische status als backpacker. Haar gevleugelde woorden gaan een leven op zich leiden en in haar hielspoor volgt een cultus van respect, bewondering en inspiratie. Zij is namelijk de enige solotrekker op de PCT én een vrouw – nota bene. Zonder er zelf bewust van te zijn, gaat zij ook het tempo en succes van de rugzaktrekkers rondom haar beïnvloeden. Wanneer ze later terugblikt op haar Damscustocht stelt ze een verhaal te boek waarvan de coördinaten misschien al vele jaren terug verspreid over de verschillende checkpoints van de PCT gegraveerd stonden. Een ontzagwekkend, ontroerend, hartverscheurend relaas van volharding, moed en veerkracht. Een titanenstrijd met de elementen en zichzelf en een testament van een ontregeld leven dat door weerstand gekalibreerd geraakte. Puur, rauw, oprecht, ontwapenend en verdomd krachtig aan de literaire eeuwigheid toevertrouwd. “How wild it was, to let it be.” Cheryl Strayed en... Reese Witherspoon en... Oprah Winfrey en... Nick Hornby en... Het Voorwoord én...

editor

Door Linde De Vos , 27/02/2021

Bowie's books
5 sterren voor de lijst, 3 voor het boek

Een modale of academische literaire gids kan me niet raken, maar als de invalshoek origineel is of uit een hoek komt die me sowieso fascineert, dan ben ik helemaal vertrokken! Steinz gids voor de wereldliteratuur of de beduimelde collectie cultliteratuurgidsen in mijn boekenkast: ik kan ze telkens opnieuw ter hand nemen en me laten inspireren. En nu dus 'Bowie's Books'. Ik maakte kennis met zijn lijstje op de ronduit geniale tentoonstelling David Bowie IS en had sindsdien hoog op mijn eindeloze prioriteitenlijst staan om die lijst eens volledig op te zoeken en uit te spitten. Toen dit boek verscheen, gebaseerd op de lijst, kon ik dat meteen schrappen en gulzig beginnen lezen. Heerlijk. Een eerlijk oordeel? Wel: eigenlijk 5 sterren voor Bowie's lijstje en 3 voor het boek. Dan komen we mooi op 4 uit. John O'Connel verliest zich wat teveel naar mijn zin in speculatie: 'Bowie zal het waarschijnlijk toen gelezen hebben', 'Bowie zal het boek zo wel leren kennen hebben', 'Bowie zal er wel dat van gevonden hebben' 'Bowie moet wel dit gedacht hebben toen hij het las'. Zinloos en storend. Maar verder vind ik dit een heerlijk manier om kennis te maken met een uitgebreid en verrassend scala aan boeken. Ja, ik kende er al heel wat van, maar ik werd minsten even dikwijls verrast. Het lijstje is bovendien leuk omdat het geen lijst van 'beste boeken' is, maar eentje van boeken die Bowie het meest beïnvloed hebben. Heerlijk om door te grasduinen: dit zal ongetwijfeld zijn sporen nalaten in de voorraad van Boekhandel Het Voorwoord

editor

Door Gert De Bie , 15/12/2020

Quarantaine
Helder, vlot leesbaar en helemaal menselijk.

Pfeijffer ligt ons niet altijd, dat zal een beetje aan ons en een beetje aan hem liggen. Maar zijn Quarantaine-dagboek hebben we graag gelezen. Helder, scherpzinnig en met prachtige zinnen beschrijft hij dag op dag zijn eigen ervaringen en die van zijn omgeving tijdens de scherpe lockdown gedurende het voorjaar van 2020 in Genua, Italië waar hij woont. Een confronterend relaas omwille van de harde feiten waarmee de Italianen geconfronteerd worden en verhelderend omdat we allemaal wel eens opnieuw uit het oog verliezen waarom we in deze situatie zijn beland en wat daar de bedoeling van is. Maar wat zijn dagboek helemaal lezenswaardig maakt, is de menselijkheid er van. Ook Pfeijffer twijfelt en stelt de boel in vraag, waarna hij daags nadien weer helemaal overtuigd is van de logica van de quarantaine. Bij aanvang sprak hij over 'een griepje' maar snel geeft hij toe dat hij de impact en de gevolgen van COVID-19 schromelijk onderschat heeft. Pfeijffer geeft zichzelf en zijn omgeving bloot, wat het voor de lezer aangenaam maakt omdat de twijfels, de opstandigheid, de aanvaarding, de paniek en de hunkering naar een normaal leven (wat dat ook moge zijn) herkenbaar zijn en elkaar regelmatig afwisselen. Puik werk, zinvol leesvoer.

editor

Door Gert De Bie , 15/12/2020